25 Nisan 2008 Cuma ++
''İnsan olmak ve hayatı hayvanlardan daha az anlamak... Ne hazin şey...''
Onu çocukluğumda okuduğum Arkadaş romanı ile tanıdım. Anlatımı sade ama etkili, kahramanları ise çevremde yüzünü gördüğüm insanlardandı. Sait Faik ile benzer nitelikler taşıyan konu anlatımı, genelde Otobiyografi ve Portre anlatımları ile doyurucu olduğu kadar o tarzı ve kahramanlarını betimleme özellikleri de okuru sıkmamaktadır.
11 yaşımın yarı itilmiş, etiketli ve soyut zamanlarında bir Mihail'di bana verdiği. Mihail kirliydi, bir fırıncının yanında çalışan, az konuşan, insanlarla arasına sınır koyan, duvarları olan biridir ve Adrian Mihail'i kirli olmasına rağmen, farklı ve itilmiş olmasına rağmen sever, çünkü onunla aynı dünyadandır, farklıdır ve onun gibi biri daha yoktur yaşamda ve dünyada tutunacak tek dost birbirleridir. Kirli olduğu için kimseye sarılamayan Mihail'e sımsıkı sarılır Adrian ve anlar ki insanların kiri bedeninde ve ya kimliğinde değildir ve kir sarılmakla bulaşmaz... Dost olurlar...
Mihail korkuları olan bir insandır, bağlanmaktan korkar Mihail ve bir yere ait olma, tek bir insana ait olma korkusu onu rahat bırakmaz, çekip gider Mihail ardında Adrian'ı bırakarak ve o günden sonra Adrian'da duramaz yerinde... Onu aramaya başlar...
Istrati; 10 Ağustos 1884'te, bir Rum kaçakçı Gerasim Valsamis ile çamaşırcı Romen Yoitza İstrati'nin evlilik dışı oğlu olarak doğdu. Babası, Panait doğduktan bir yıl sonra öldürüldü. Annesiyle birlikte yoksulluk içinde yaşayan İstrati, birçok işte, kırk yaşında yazar olmaya karar verinceye kadar çalıştı. 1900'lü yılların başında sosyalist hareketle tanıştı ve sosyalist gazetelere yazmaya başladı. Öte yandan yolculuklara çıkmayı hiç ihmal etmiyor. Artık bir ayağı Romanya'da diğeri dünyanın çeşitli ülkelerindedir. Fransızca'yı, bütün bu koşturmaca içinde, kendi olanaklarıyla öğrendi. Yoksulluk ise onun peşini bir an olsun bırakmadı. Bir parkta, güpegündüz boğazını usturayla keserek intihar girişiminde bulunduğunda tarih 3 Ocak 1921'dir. Romain Rolland'a yazdığı mektup, o hastanede tedavi görürken ulaştırılması ise hayatını bütünüyle değiştirir. Rolland, İstrati'yi yaşadıklarını, tanıklıklarını yazmaya zorlar. Ona bir çeşit öğretmenlik yapar. İstrati'nin Fransızca yazdığı öyküleri hemen hiç müdahalede bulunmadan sadece tashih eder, yayımlanmalarına yardımcı olur.
1935' de, henüz kırklı yaşlarında Bükreş'de öldü.
Eserleri Hayat yollarında, Uşak, Sünger Avcısı, Arkadaş, Akdeniz, Baragan'ın Dikenleri, Angel Dayı, Minka Abla, Kodin, Sokak Kızı, Kira Kiralina, Pelmutter Ailesi.
Yazar; kendi ülkesinden daha çok Türkiye'deki okurları tarafından sevilmiş, yer ve kişi isimleri bir kenara itilirse bu ülkenin Varoş kesimini ve Kırsal kesim insanını anlatmaktadır. Masalsı bir anlatım ve Doğu insanıdır onda çekip alan okurunu.